Żydowski Dom Akademicki

Zydowski_Dom_AkademickiŻydowski Dom Akademicki – to jeden z najokazalszych gmachów całej Pragi. Pierwotnie postulowano jego budowę na Woli lub Grochowie, jednak wybór padł ostatecznie na działkę między ulicami Sierakowskiego, Szeroką i Okrzei, czyli w pobliżu Synagogi Praskiej (rozebranej w latach 60. XX w.). Środowiska ortodoksyjne skupione wokół Synagogi nie były przychylne budowie żydowskiego akademika w bezpośrednim sąsiedztwie. Wskazywano na różnego rodzaju problemy natury religijnej, a pertraktacje trwały kilka miesięcy.

Ostatecznie bursę żydowską usytuowano przy Sierakowskiego 7 zbudowano w 1926 roku, z inicjatywy inżyniera Mojżesza Koernera i z funduszy Stowarzyszenia Pomocy Studentom Żydowskim „Auxilium Academicum Judaicum” (które miało swą siedzibę w tym budynku) i innych organizacji społecznych. Dom według projektu architekta Henryka Stifelmana był przeznaczony dla studentów pochodzenia żydowskiego, którzy studiowali na warszawskich uczelniach. Dekoracja gmachu nawiązywała do stylu polskiego renesansu, a szczególną uwagę zwraca rozbudowana środkowa część fasady, na której zachował się kartusz z literami „AAJ”. W budynku znajdowało się ponad 300 miejsc dla studentów w 147 pokojach mieszkalnych z umywalkami, natryskami i toaletami (10 jednoosobowych, 122 dwuosobowe, 7 trzyosobowych, 8 czteroosobowych). Jak na owe czasy był wspaniale wyposażony, mieścił w swoich wnętrzach m.in. salę gimnastyczną, bibliotekę, czytelnię, pokoje do gier rozrywkowych, pokoje do przyjmowania odwiedzin, izbę chorych z gabinetem lekarskim, łazienki, fryzjernię, ciemnię fotograficzną, salę odczytową im. A. Einsteina na ok. 300 miejsc, pracownię radiową, sale do nauki, kreśleń, czy rysunków, pomieszczenia magazynowe do przechowywania walizek czy kufrów. Do pomieszczeń tych wchodziło się czterema klatkami schodowymi. Terakota na korytarzach i w pomieszczeniach sanitarnych, klepka dębowa w pozostałych dopełniały wysoką klasę budynku. Budowla przyjęła wiele cech późnego historyzmu. Uwagę przyciąga ciekawa elewacja budynku oraz dwie pary płaskorzeźb usytuowanych pod szczytami fasady, jak również trójkątne podziały w górnych partiach okien.

Pierwszym dyrektorem placówki został dr Noach Dawidsohn, a od 1928 r. – znany historyk Ignacy Schiper. Wśród mieszkających studentów był m. in. Menachem Begin, urodzony w Brześciu Litewskim student prawa na Uniwersytecie Warszawskim – przyszły premier Izraela oraz laureat Pokojowej Nagrody Nobla. We wrześniu 1939 r. przeniósł się tutaj Szpital Pańskiego Przemienienia gdyż właściwe budynki szpitalne zostały zajęte przez wojsko niemieckie. Funkcjonował do momentu wkroczenia wojsk sowieckich na Pragę we wrześniu 1944 r. Wtedy budynek zajęło NKWD, a następnie Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa. Tutaj przesłuchiwano i katowano działaczy polskiego podziemia o czym informuje umieszczona na budynku tablica upamiętniająca przetrzymywanych więźniów. Obecnie budynek pełni rolę hotelu dla pracowników policji.

W ostatnich latach Warszawska Gmina Wyznaniowa Żydowska ubiegała się o zwrot nieruchomości. Obiekt ten jest miejscem unikatowym w skali miasta. Był to jedyny dom akademicki przeznaczony tylko dla młodzieży żydowskiej. Jest to istotne świadectwo kultury żydowskiej przedwojennej Pragi, jednakże zwrot do spadkobierców właścicieli może okazać się trudny, gdyż zwrotowi podlegają budowle, w których można doszukać się elementów sakralnych, a tych całkowicie brak we wspomnianym budynku. Tymczasem budynek niszczeje, bo obecnie nie robi się w nim nawet zalecanych przez konserwatora remontów.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi