Dom i Magazyn Spółki Akcyjnej Handlu Towarami Żelaznymi Krzysztof Brun i Syn

KBrun i SynDom i Magazyn Spółki Akcyjnej Handlu Towarami Żelaznymi Krzysztof Brun i Syn – kamienica przy ul. Białostockiej 22 została wybudowana w latach 1913 – 1916. Budynek biurowo-magazynowy składa się z 12-osiowej części pięciopiętrowej i 5-osiowej części trzypiętrowej. Na planie prostokąta, przekryty dwuspadowym dachem.  Elewacja wykończona cegłą licówką, miejscami tynkowana, w dolnej kondygnacji z wyższą partią cokołową zwieńczoną kostkowym gzymsem. Pierwsza kondygnacja trzypiętrowej części pomalowana farbami olejnymi. Otwory okienne umieszczone w pionowych podziałach. Od 1916 do 1950 r. wraz z terenem do ulicy Markowskiej służyła za magazyny i warsztaty firmy Krzysztof Brun i Syn. Początki firmy kupieckiej sięgają 1794 roku, kiedy to, za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego osiadła w Warszawie rodzina rzemieślnicza, pochodzącego z Niemiec Mikołaja Karola Bruna. Firma została założona w 1793 r. przy ulicy Bielańskiej 2 jako skład towarów żelaznych o nazwie „J.D. Münkenbeck“. W 1817 r. Krzysztof Fryderyk Brun, który od 1807 r. pracował w firmie, został wspólnikiem. W roku 1829 r. zmieniono nazwę  na „K. Weichert i Brun“, a od  1 września 1852 r. na Krzysztof Brun i Syn i tak  przez kolejne cztery pokolenia rodzinna firma prowadziła na początku sprzedaż, a potem także naprawę maszyn do pisania i liczenia, zegarów elektrycznych, a także sprzedaż prostych wyrobów żelaznych (m.in. narzędzia ogrodnicze). Firma miała swój sklep na rogu pl.Teatralnego i Senatorskiej. Po I wojnie światowej uruchomiono nawet oddziały we wszystkich miastach wojewódzkich. Jako pierwsza w Polsce importowała słoje Wecka, posiadała hacele dla koni, nożyki do golenia firmy Gilette, a także wprowadziła kuchnie polowe do armii rosyjskiej. W 1928r. zmieniono nazwę na Spółka Akcyjna Handlu Towarami Żelaznymi Krzysztof Brun i Syn S.A. W roku 1939 firma działała już jako koncern, który onejmował trzy przedsiębiorstwa:

1) Krzysztof Brun i Syn Sp. Akc. handlu towarami żelaznymi” – sieć sklepów z artykułami żelaznymi. Główna siedziba firmy mieściła się na ul. Bielańskiej 2 róg Placu Teatralnego, oprócz tego spółka posiadała następujące filie (sklepy): Bielańska 2, Marszałkowska 124, Marszałkowska 68, Nowy Świat 41, oraz na Pradze sklep przy ul. Targowej 64 i składy na Białostockiej 22;

2) Block-Brun Sp.Akc. Tow. Przemysłowo-Handlowe” z biurami i sklepem przy ulicy Krakowskie Przedmieście 42/44. Firma Block-Brun miała bardzo szeroki asortyment: trudniła się sprzedażą maszyn do pisania marki Remington, powielaczy, kopiarek, drukarek, maszyn do rachowania, maszyn do krajania wędlin produkcji polskiej i zagranicznej oraz wag uchylnych. Oprócz tego spółka Block-Brun posiadała istniejącą do dziś fabrykę dźwigów Otis przy ulicy Białostockiej 22;

3) Pelikan. Sp.Akc. dzierż. Fabr. Wyr. Aluminiowych i Blaszanych Sp.z.o.o.” z siedzibą przy ul.Stępińskiej 10-16

W trakcie okupacji prowadzono naprawy maszyn biurowych, konserwację dźwigów. Działały także introligatornia i stolarnia. W introligatorni zatrudnionych było 38 robotników, działało też 12 silników elektrycznych. Większość urządzeń i zgromadzonego papieru udało się przechować w czasie walk w 1945 r., co pozwoliło tuż po zakończeniu działań wojennych uruchomić zakład.  Po zakończeniu II wojny światowej z całego majątku firmy jako jedyny ocalał tylko budynek przy Białostockiej 22. Stał się on więc główną siedzibą spółki „Krzysztof Brun i Syn”. Przeniesiono na Pragę wszystko, co udało się wydobyć spod gruzów zburzonych sklepów i spalonych składów. Część pomieszczeń ocalałego domu przeznaczono na mieszkania dla pracowników. W 1950 roku zakład i budynek przejęło państwo. Działalność fiormy została zawieszona. W kamienicy rozlokowały się różne przedsiębiorstwa państwowe: Urząd Skarbowy, Totalizator Sportowy, PP Biuromasz, zakład regeneracji akumulatorów oraz mieszkania. W stanie wojennym w jednym z pomieszczeń na 5 piętrze mieściła się nielegalna drukarnia. W 2000 roku wznowiono działalność firmy „Krzysztof Brun i Syn”. Kamienica powróciła do swoich prawowitych właścicieli – rodziny Brunów i skoligaconej z nimi poprzez małżeństwa rodziny Marconich. Syn Stanisława Jana Bruna, Paweł Krzysztof Brun, przeprowadził gruntowny remont budynku. Zostały wymienione instalacje oraz część przeżartych chemikaliami stropów. Zdarto tynki, odmalowano ściany. Udało się zachować elementy o niepowtarzalnym charakterze – drewniane schody, klatki, drzwi, elewacje. Odsłonięto też przedwojenny bruk a w bramie kamienicy wita nas napis „Spółka Akcyjna Handlu Towarami Żelaznymi Krzysztof Brun i Syn , 1794 r.” przypominający o 220 letniej tradycji handlowej rodziny, która na dobre wpsiała sie w historię Pragi i Warszawy.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi