Liceum im. Władysława IV

WladekVIII Liceum Ogólnokształcące im. Króla Władysława IV w Warszawie wraz z Gimnazjum nr 58 im. Władysława IV tworzy obecnie Zespół Szkół nr 15. Bezpośrednim poprzednikiem liceum było założone w 1885 r. męskie Gimnazjum Praskie, które mieściło się w istniejącym do dziś budynku przy ul. Brukowej 16, róg Namiestnikowej (dzisiaj róg ulic Okrzei i Sierakowskiego).

W roku 1901 postanowiono wznieść budynek szkolny dla męskiego Gimnazjum Praskiego. Początkowo miał się znajdować na rogu ul. Aleksandrowskiej i ul. Targowej, ostatecznie magistrat przekazał na ten cel plac o powierzchni 8854 m2 przy ul. Petersburskiej, róg Aleksandrowskiej. Budynek kosztował 300 tys. rubli, w tym 100 tys. zebrano od darczyńców (m.in. założyciela pobliskiego bazaru – Juliana Różyckiego). Usytuowanie budynku gimnazjum było w rozumieniu ówczesnych władz bardzo korzystne, gdyż znajdowało się w sąsiedztwie cerkwi św. Marii Magdaleny i Dworca Petersburskiego (dzisiaj Wileńskiego), prawie u wylotu mostu Kierbedzia (dzisiaj Śląsko – Dąbrowski), a więc w samym centrum komunikacyjnym dzielnicy, naprzeciwko słynnych baraków rekruckich, przez które całe rzesze młodzieży polskiej wędrowały na służbę w obcym wojsku. Budynek zaprojektował Władysław Adolf Kozłowski w stylu wczesnomodernistycznym z elementami dekoracji secesyjnej. Budowę rozpoczęto w 1905 i ukończono w drugiej połowie 1907. Tak więc pierwszy rok nauki przypadał w roku szkolnym 1907/1908. Był to pierwszy w Polsce wolno stojący budynek szkolny (piwnica, parter, dwa piętra i strych) przystosowany do wymogów ówczesnego szkolnictwa. Po raz pierwszy zastosowano klimatyzację, a posadzki były wyłożone linoleum. Gimnazjum Praskie było szkołą rządową z rosyjskim językiem nauczania oraz rosyjską kadrą pedagogiczną. Polakami byli jedynie nauczyciele religii katolickiej oraz nadobowiązkowego języka polskiego. Zakazane było odzywanie się po polsku oraz nauczanie historii i geografii Polski, pomimo, iż większość uczniów stanowili Polacy (poza nimi było kilkudziesięciu Żydów oraz nieliczni Rosjanie). W 1901 powstała w szkole tajna organizacja młodzieżowa „X”, której celem było kształcenie w polszczyźnie (języku, literaturze, historii i geografii) oraz wychowanie etyczne, a także inicjowanie i kierowanie protestami uczniów. Efektem działalności tej organizacji był powszechny udział uczniów w ogólnokrajowym strajku szkolnym 1905 roku, który wybuchł pod hasłem walki o szkołę polską. Niestety w odpowiedzi na strajk jeszcze bardziej zaostrzyły się represje ze strony władz.

W momencie wybuchu I wojny światowej wojskowe władze rosyjskie zajęły budynek na szpital. W 1915 roku, po przejęciu Warszawy przez wojska niemieckie, z Gimnazjum Praskiego wywieziono wyposażenie gabinetów: fizycznego i chemicznego, dokumentację szkolną i ewakuowano rosyjski personel pedagogiczny. Tym samym po blisko 30 latach funkcjonowania na Pradze carskie gimnazjum przestało istnieć. Jeszcze w tym samym roku utworzono Polskie Gimnazjum Filologiczne, któremu Praski Komitet Obywatelski nadał imię Króla Władysława IV dla uczczenia tego władcy jako założyciela miasta Pragi. W latach 1915-19 przy Gimnazjum im. Władysława IV, w skrzydle od strony ul. Jagiellońskiej, istniała bursa dla uczniów spoza Warszawy oraz znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Pierwszym dyrektorem polskiego gimnazjum był Adam Zarzecki. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w murach szkoły od czerwca do sierpnia 1920 r. formował się I Batalion 236 Ochotniczego Pułku Piechoty, który stąd wyruszył stąd na bój pod Ossowem w czasie Bitwy Warszawskiej. Jednym z ochotników był kapelan ksiądz Ignacy Skorupka. W 1992 roku na fasadzie budynku zawisła pamiątkowa tablica upamiętniająca to wydarzenie.

W okresie międzywojennym budynek szkoły był ośrodkiem inicjatyw kulturalnych i społecznych dzielnicy – posiadał największą salę wykorzystywaną dla różnych zebrań. W czasach okupacji dr Zygmunt Usarek, przedwojenny wicedyrektor szkoły, kierował tajnym nauczaniem od 5 XII 1939r. do 14 IX 1944. Kolejny Dyrektor pan Jan Pierzan w latach 1953-69, po kryzysie jaki przechodziło liceum w latach 1948-53 na skutek wielokrotnych zmian w kierownictwie placówki, podciągnął je do poziomu wysoko cenionego w całej Warszawie. To również za jego kadencji przeprowadzono kapitalny remont gmachu szkolnego. W 1955 roku pierwsza miała miejsce po raz pierwszy rekrutacja dziewcząt. Tym samym szkołę przekształcono z męskiej na koedukacyjną. W 1968 roku zamontowano na charakterystycznej wieży zegar, który wygrywał pierwsze takty „Oki”. Po wielu latach przerwy od 2002 roku w samo południe mechanizm zegara wygrywa zawsze melodię przedwojennego szlagieru „Chodź na Pragę”. W roku 1983 nastąpiło przyjęcie, jako jednej z trzech pierwszych szkół w Warszawie do elitarnego Towarzystwa Szkół Twórczych. Również w tym samym roku budynek został wpisany do rejestru zabytków.

Na jubileusz 120-lecia szkoły przypadający w roku 2005 Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV otrzymało medal jubileuszowy Towarzystwa Przyjaciół Pragi za wieloletnią pracę na rzecz mieszkańców i Dzielnicy Praga Północ m. st. Warszawy. Gimnazjum wykształciło wielu szacownych absolwentów. Mury szkoły opuścili m.in. dr Janusz Korczak, August Zaleski – minister spraw zagranicznych RP w latach 1926-32 i Prezydent RP na uchodźstwie okresie 1947-72, Józef Szczepański, powstaniec warszawski autor piosenki „Pałacyk Michla”, dr Kazimierz Leski, słynny szef wywiadu i kontrwywiadu AK,  światowej sławy śpiewak operowy – Wiesław Ochman, Szymon Kobyliński – grafik i rysownik, ppor. Wacław Błaszczyk ps. Boruta (abs. 1923) – dyrektor wodociągów i kanalizacji, harcmistrz, członek komendy Mazowieckiej i Warszawskiej Chorągwi Harcerzy, wykładowca na kursach wigierskich i kursach „Agricoli; Jerzy Skolimowski – sportowiec, architekt, współautor polskiego cmentarza na Monte Cassino. W 1989 roku odsłonięto pamiątkowy kamień poświęcony Januszowi Korczakowi, a w 2009 roku – w 90. rocznicę śmierci odsłonięto tablicę poświęconą Julianowi Różyckiemu – współfundatorowi szkoły.  Wartym uwagi jest również fakt, że na fasadzie budynku od strony ul. Jagiellońskiej znajduje się wizerunek orła białego w koronie. Niezauważony przetrwał zarówno okupację niemiecką jak i lata PRL. Z tak przepiękną historią można śmiało stwierdzić, że zarówno sam gmach budynku, jak i jego wychowankowie są chlubą Pragi i całej Warszawy.

 Wladek2       Wladek1

Towarzystwo Przyjaciół Pragi