Koszary V Oddziału Straży Ogniowej

koszaryKoszary V Oddziału Straży Ogniowej – zespół gmachów straży pożarnej zlokalizowanych przy obecnej ul. Marcinkowskiego 2a. Historia straży ogniowej na Pradze jest starsza niż obecne do dnai dzisiejszego budynki wybudowane w latach 1875 – 1878. 23 grudnia 1834 r. Rada Administracyjna Królestwa Polskiego podjęła decyzję o powołaniu do życia Straży Ogniowej w Warszawie, na wzór organizacyjny Petersburskiej Straży Ogniowej. Zaprojektowanie koszar strażackich przy ówczesnej ul. Namiestnikowskiej dla IV oddziału straży zlecono budowniczemu miejskiemu J. G. Lessowi, który w tym samym roku zaprojektował również jeden z najbardziej charakterystycznych budynków warszawskiej Pragi i jedną z nielicznych w Europie bożnic w kształcie rotundy – Synagogę przy ul. Szerokiej. Drewniane zabudowania straży składały się z czterech rozmieszczonych wokół dziedzińca wolno stojących budynków, z których jeden posiadał wieżę obserwacyjną. W 1874 roku na skutek najprawdopodobniej złego stanu technicznego baraków, strażacy wynieśli się do baraków na ul. Namiestnikowskiej. Warto zaznaczyć, że ogień w tamtym okresie potrafił dokonywać niesamowitych zniszczeń, wręcz nawet spustoszeń. Działo się tak głownie ze względu na materiał używany do budowy domów, charakter zabudowy i co należy również zaznaczyć niski poziom świadomości i nieumiejętne obchodzenie się z ogniem. Powołano 4 jednostki zawodowe o łącznej obsadzie 250 osób:

I Oddział – w dawnych koszarach Artylerii Konnej Gwardii na Nalewkach,
II Oddział – przy ulicy Senatorskiej w jednym z budynków Ratusza,
III Oddział – na rogu Alei Jerozolimskich i Nowego Światu,
IV Oddział – na Pradze przy ulicy Petersburskiej(ob. Jagiellońskiej).

W 1851, w momencie utworzenia oddziału straży w koszarach mirowskich i nadaniu im numeru IV, oddział praski stał się oddziałem nr V. W roku 1867  Ustawą o Straży Ogniowej w Warszawie skatalogowano zadania: gaszenia pożarów, wycierania kominów czyszczenia ulic, polewania dróg szosowych i placów miejskich oraz oświetlania ulic. W latach 1874 – 1878 oddział zmieniał kilkukrotnie siedzibę, m.in. był w budynku prywatnym przy ul. Panieńskiej  u niejakiej Grabowskiej, zaś stajnie były w koszarach pontonierów.  Ostatecznie siedziba oddziału powstała w 1878 roku na placu w trójkącie pierzei ulicy Sprzecznej (ob. Ul. Marcinkowskiego), frontem do ulicy Moskiewskiej (ob. Ul. Zamoyskiego). W obiekcie była część mieszkalna dla 100 strażaków i kominiarzy, wieża murowana na 120 stóp wysoka, ogrzewane stajnie i wozownie, kuźnia oraz warsztaty. Jednostki Warszawskiej Straży można było odróżnić dzięki chorągiewce lub maści koni i tak:

I Oddział – chorągiewka – czerwona, koń kary
II Oddział – biała – łaciaty, koń siwy
III Oddział – niebieska, koń gniady
IV Oddział – żółta,  koń szaro gniady
V Oddział – zielona, koń kasztanowaty.

Jak twierdzili ówcześni obserwatorzy, wozy strażackie przewyższały prędkością nowe pojazdy pogotowia ratunkowego. Muskularnej budowy konie były oczkiem w głowie kierownictwa i załogi. Podobno szkolono je tak, że na dźwięk sygnału alarmowego same wybiegały ze stajni, stawały przy wozach i oczekiwały na zaprzęgnięcie. Sygnalizowanie i alarmowanie do pożarów odbywało się w różny sposób: przez obserwatora z wieży lub dostrzegalni, za pomocą grzechotek przez dozorców nocnych, powiadamianie bezpośrednie przez policję i dozorców, bądź z wykorzystaniem dzwonów kościelnych. Wybuch I wojny światowej był ciosem dla uformowanej i sprawnie działającej straży ogniowej. Duże ilości sprzętu i dobrze wyszkolona kadra wcielona została w szeregi wojsk carskich lub zesłana w głąb Cesarstwa. W 1918 roku wybuchł ogromny pożar składu mebli Kochanowicza przy Targowej. Zginęło wówczas dwóch strażaków V oddziału: Szczepkowski i Skowroński. W 1928 r. ze służby w Warszawskiej Straży Ogniowej wycofano całkowicie konie. W przeddzień wybuchu II wojny światowej Warszawska Straż Ogniowa została przeorganizowana zgodnie z planem mobilizacyjnym na działania w warunkach wojennych. Zaś 10 września wszystkich strażaków zmilitaryzowano.  Plac po dawnych koszarach pozostał niezabudowany, urządzono na nim skwer. Dopiero w latach 1948-49 powstało na nim kino „Praha”. W 1954 roku rozebrano wieże obserwacyjną. Na budynku od strony ulicy Jana Zamoyskiego zachowało się syrenka w herbie – symbol wszystkich ówczesnych służb miejskich. Na szczęście ten historyczny obiekt został gruntownie odnowiony. Odtworzono elewacje, wymieniono okna, posadzkę, zniszczoną konstrukcję dachu, której XIX-wieczne krokwie nie nadawały się już do niczego. Odbudowano również 30 metrową wieże obserwacyjną, choć dzisiaj nie ma już ona takiego znaczenia jak w XIX wieku ale co ciekawe,  kiedyś wybudowana jako ostatnia w Warszawie, stała się pierwszą odbudowaną i przywróconą do dawnej świetności na terenie należacym do czynnej jednostki straży pożarnej. Symbolem łączącym wspaniałą historię praskiej straży jest syrenka w herbie (symbol wszystkich ówczesnych służb miejskich), która zachowała się na budynku od strony ulicy Jana Zamoyskiego.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi