Kościół Matki Bożej Loretańskiej

Kosciol MBLKościół Matki Bożej Loretańskiej to najstarsza świątynia Pragi. Powstanie tego chyba najcenniejszego zabytku związane jest z zakonem bernardynów, którzy przybyli tu w 1617 roku. W tym samym roku kamień węgielny pod kościół i klasztor poświęcił biskup płocki Henryk Firlej w obecności króla Zygmunta III Wazy i całego jego dworu. Wzniesiony w latach 1628 – 1638 murowany kościół i klasztor początkowo poświęcony św. Andrzejowi od 1738 r. otrzymał za Patronkę Najświętszą Maryję Pannę Niepokalanie Poczętą. Ojcowie Bernardyni przy południowej ścianie swojego kościoła wznieśli kaplicę z Domkiem Loretańskim projektu prawdopodobnie królewskiego architekta Konstantyna Tencalla. Uroczyste poświęcenie kaplicy Loretańskiej miało miejsce w 1642 r. Inicjatywa Ojców Bernardynów spotkała się z życzliwym przyjęciem wiernych, którzy nie szczędzili ofiar na budowę, którą hojnie wsparł również sam król Władysław IV, nadając w 1648 roku prawa miejskie polecając umieścić w herbie miasta wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem nad kaplicą Loretańską podtrzymywaną przez anioły.

Samą figurę Matki Bożej Loretańskiej – sprowadzoną do Polski przed 1640 r. Posąg odziany był w szaty z drogocennych tkanin, które ofiarowała Anna Katarzyna, siostra króla Władysława IV. Skronie Matki Bożej i Dzieciątka zdobyły złote korony, ofiarowane przez królową Cecylię Renatę a całość oświetlona była przez 14 lamp ze złoconego srebra. Sam Domek Loretański,  pokryty był od zewnątrz marmurowymi rzeźbami a portale wykonano z marmuru dębnickiego. Kaplica od chwili powstania stała się miejscem szczególnego kultu. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że kult Matki Bożej Loretańskiej wywodzi się z sanktuarium domu Najświętszej Maryi Panny w Loreto. Jak podaje tradycja, jest to dom z Nazaretu, w którym Archanioł Gabriel pozdrowił przyszłą Matkę Boga. W czasie potopu szwedzkiego podczas trzydniowej bitwy o Warszawę w lipcu 1656 r. kościół, kaplica i zabudowania klasztoru zostały uszkodzone i ograbione. Dopiero darowizny kasztelana krakowskiego Stefana Warszyckiego i wojewody sandomierskiego Michała Warszyckiego, pozwoliły na odbudowę. W czasach napoleońskich w związku z budową na Pradze fortyfikacji władze Księstwa Warszawskiego wydały nakaz rozbiórki kościoła bernardynów. W 1811 r. rozebrano świątynię i klasztor. Podobny los spotkał niemal wszystkie budynki na linii Wisły do ul. Targowej. Dzięki zdecydowanemu sprzeciwowi miejscowej ludności, kaplica Loretańska nie została rozebrana. Jednak zakonnicy, opuszczając to miejsce, zabrali ze sobą figurę Matki Bożej, którą przenieśli do kościoła św. Anny na Krakowskim Przedmieściu, gdzie w latach trzydziestych XIX w. zbudowali specjalną kaplicę. Po zakończeniu wojen napoleońskich ogołocony Domek Loretański pozostał jedyną świątynią na Pradze. W miejsce otoczonej kultem figury Matki Bożej Loretańskiej pojawiła się gotycka rzeźba Maryi z Dzieciątkiem zwana Matką Boża Kamionkowską. Znajdowała się ona pierwotnie w kościele św. Stanisława na Kamionie. Podczas potopu szwedzkiego ówczesny proboszcz, przenosząc się do Skaryszewa, zabrał figurę ze sobą, umieszczając ją w ołtarzu głównym kościoła skarszewskiego, gdzie cieszyła się szczególną czcią. Gdy w 1807 r. rozebrano kościół na Skaryszewie, przeniesiono figurę do Domku Loretańskiego na Pradze. W Związku z tym, że kaplica Loretańska była w XIX w. jedyną czynną świątynią na Pradze, stała się nie tylko maryjnym sanktuarium, ale również zaczęła pełnić funkcję kościoła parafialnego, aż do czasu wzniesienia kościoła św. Floriana.

Kaplica doznała uszkodzeń na początku II wojny światowej i w 1944 roku w wyniku ostrzału artyleryjskiego. Odbudowano ją, zarazem przebudowując, w 1853 r. według projektu Alfonsa Kropiwnickiego. Wzniesiono wtedy attykę przy wejściu z klasycystycznym piętrowym portalem. Krużganki i Domek Loretański pokryto wspólnym dachem, dostosowując wnętrze świątyni do potrzeb parafii. Taki wygląd pozostał właściwie nei zmieniony do dzisiaj. Wejście  do świątyni prowadzi przez kute żelazne drzwi, ozdobione herbem Wazów i wizerunkiem N.M.P. Ostrobramskiej, za drzwiami kuta brama, ozdobna mosiądzem, wykonana przez mistrza Tadeusza Białowarczuka wg projektu Lecha Dunina. W samym wnętrzu kościoła centralne miejsce zajmuje oczywiście „domek” loretański, zrekonstruowany według projektu prof. Stanisława Marzyńskiego. Na miejscu bezpowrotnie straconych płaskorzeźb wykonano w początku XIX w. malowidła, przedstawiające sceny z życia N.M.Panny. Po stronie północnej „domku” umieszczono ołtarzyk z XVII w. z N.M.Panną

Towarzystwo Przyjaciół Pragi