Katedra Metropolitalna Św. Marii Magdaleny

cerkiewKatedra Metropolitalna Św. Marii Magdaleny – cerkiew prawosławna przy alei Solidarności 52, jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów Pragi. Pomimo lokalizacji przy najbardziej ruchliwym skrzyżowaniu w tej części miasta, zasłoniona starymi drzewami na dobre wrosła w pejzaż okolicy. Świątynia została zbudowana w latach 1867-1869 w stylu bizantyjsko-weneckim według projektu Mikołaja A. Syczewa, zaś pracami kierował D.P. Palicynna. Cerkiew była odpowiedzią na potrzeby rosnącej społeczności rosyjskiej osiedlającej się w tym rejonie miasta, jak również  w celu utrwalenia obecności architektury rosyjskiej w zabudowie Warszawy mającej świadczyć o trwałej przynależności Warszawy do Imperium Rosyjskiego. Strategiczny charakter budowy cerkwi sprawił, że architekt Świętego Synodu Nikołaj Syczew już w 1867 przedłożył gotowy projekt i kosztorys. Kamień węgielny pod budowę cerkwi został położony 14 czerwca 1867, jednak przed przystąpieniem do właściwej fazy wznoszenia świątyni konieczne były prace nad stabilizacją specyficznego dla Pragi, grząskiego gruntu.

Świątynia zbudowana jest na planie greckiego krzyża orientowanego ołtarzem w kierunku wschodnim z nieco wydłużoną nawą główną. Uwieńczona jest czterospadowym dachem o falistym, półokrągłym kształcie. Ukoronowaniem poszycia jest pięć kopuł umieszczonych na wysokich oktagonalnych barabanach, z których zachodnie pełnią funkcję dzwonnicy, w których umieszczono 9 dzwonów odlanych w Westfalii. Ponad kopułami unoszą się sześcioramienne krzyże. Dzięki umieszczeniu po bokach otworów okiennych barabanów smukłych, zwiniętych kolumn i powtórzeniu ich po bokach okien i drzwi świątyni, cerkiew ma bardzo lekki i smukły wygląd, wydając się dodatkowo przy tym wyższą niż jest w rzeczywistości. Ściany ozdobione są płaskorzeźbami o roślinnych motywach i okrągłymi tondami, które w XIX w. wypełniały freski autorstwa Winogradowa. Również na ścianach zachodnich umieszczone były freski: nad drzwiami głównymi Chrystusa Zbawiciela, a na bocznych zachodnich ścianach Śww. Cyryla i Metodego. Od południa: śww. równe Apostołom Helena i Olga. Od wschodu Przenajświętsza Bogurodzica, a po bokach Św. Antoni i Teodozjusz Pieczerscy. Nad północnymi drzwiami widniała ikona Kazańskiej Bogurodzicy, a na bocznych ściankach wizerunki Śww. męczennic Aleksandry i Katarzyny.

Poświęcenie cerkwi było połączone z uroczystą procesją związaną z przeniesieniem do cerkwi na Pradze obrazu Św. Marii Magdaleny, najmiłościwiej ofiarowanej przez Cesarzową, Marię Aleksandrownę. Procesja wyruszyła przy dźwiękach dzwonów o dziewiątej rano z soboru Trójcy Świętej przy ulicy Długiej. Pochód przywitał biskup Joanicjusz, który około dziesiątej rozpoczął uroczystość, a następnie odprawił Świętą Liturgię i nabożeństwo dziękczynne.

W związku ze szczególnym znaczeniem cerkwi, jako obiektu reprezetującego potęge Imperium Rosyjskiego już w 1895 przystąpiono do jej generalnego remontu, na co nie mały wpływ miał bedący wówczas w budowie kościóół św. Michała i św. Floriana. Remontem kierował Władimir Pokrowski, pełniący funkcję głównego architekta eparchii. Dokonał on wzmocnienia obicia obluzowanych partii tynku, oczyszczenia ścian z dymu świec i poprawy stanu pozłoty kopuł i ikonostasu. Po ukończeniu prac, 8 września 1895, obiekt został ponownie konsekrowany.

Uszczuplenie bogactwa wystroju zostało spowodowane wycofaniem się wojsk rosyjskich w 1915 roku. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości większość warszawskich cerkwi rozebrano. Stanowiły one wtedy dla Polaków symbol znienawidzonego zaborcy, czego najlepszym przykładem było rozebranie go w latach 1924 – 1926 ogromny sobóru św. Aleksandra Newskiego, zbudowanego w latach 1894 – 1912, który stanął po środku dzisiejszego placu Piłsudskiego. Tego typu rewindykacje cerkwi prawosławnych wpłyneły na decyzję o podniesieniu cerkwi św. Marii Magdaleny do rangi soboru, gdyż w Warszawie pozostały, już tylko dwie cerkwie prawosławne. Dla uczczenia decyzji o pozostawieniu świątyni, wstawiona została Częstochowska Ikona Matki Bożej, wizerunek szczególnie czczony przez katolików polskich.

w 1925, rozpoczęty został generalny remont soboru. Z powodu braku pieniędzy musiał on zostać przerwany po wykonaniu jedynie prac w zewnętrznej części budynku. Dopiero w 1930 roku możliwe stało się podjęcie również prac renowacyjnych we wnętrzu, w szczególności czyszczenia fresków. W 1928 w podziemiach cerkwi urządzono drugą świątynię, kaplicę Męki Pańskiej, do której trafiła część uratowanego wyposażenia z rozebranego soboru św. Aleksandra Newskiego.

W czasie okupacji cerkiew nie poniosła większych strat. W 1939 roku wybuch bomby lotniczej w poblizu soboru wywołał niewielkie uszkodzenia dachu nawy bocznej. W 1944 Niemcy zażądali oddania im dzwonów soboru z przeznaczeniem na pociski. Dzwony zostały pocięte przed zdjęciem, a następnie w częściach opuszczone na dół. Okazało się jednak, że o dziwo Niemcy błędnie ocenili, z jakiego stopu wykonano dzwony, i że nie nadają się one do przetopienia. Zniszczone dzwony zostały zespawane i ustawione obok wejścia do soboru. Podczas walk o zajęcie Pragi w 1944 roku, jeden z pocisków trafił w największą z kopuł, powodując zawalenie się dachu.  Od rozległego pożaru i w efekcie zniszczenia cerkwi uratowała ją w 1944 spontaniczna reakcja ludności Pragi.

Na skutek braku odpowiednich środków finansowych straty naprawiono tylko tymczasowo aczkolwiek w latach 1952-1953 został przeprowadzony kolejny remont. W 1980 roku po raz kolejny wymieniono pokrycie dachowe oraz wykonano kilka drobniejszych prac we wnętrzu katedry. Prawdopodobnie również w tym okresie ostatecznie usunięto z fasady zewnętrzną dekorację malarską, o której istnieniu wspominają jeszcze sprawozdania remontowe z 1968 roku.

Obecnie cerkiew p.w. Św. Marii Magdaleny jest katedrą metropolitalną, najważniejszą świątynią prawosławną w Polsce i jedną z najważniejszych w Powszechnym Kościele Prawosławnym. Świątynia już dawno zatraciła swój rusyfikacyjny charakter, stanowi dziś bezcenny zabytek i jest żywym świadectwem wielokulturowości Pragi.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi