Fabryka Narzędzi Chirurgicznych A. Mann

Mann3Fabryka Narzędzi Chirurgicznych A. Mann – mieściła się na Szmulowiźnie przy ulicy Białostockiej 42. Założycielem fabryki był Gustaw Dawid Mann, który w 1819 roku wspólnie z Niemcem, Janem Röttlingerem, otworzył pierwszą w Królestwie Polskim wytwórnię narzędzi chirurgicznych. Po śmierci wspólnika został wyłącznym właścicielem zakładu. Fabryka, oprócz narzędzi lekarskich, produkowała przyrządy ortopedyczne oraz noże, brzytwy, nożyczki i inne wyroby na użytek domowy. Od 1823 r. była dostawcą narzędzi chirurgicznych dla wojska polskiego. Podczas Powstania Listopadowego G.D. Mann stał się jednym z głównych dostawców narzędzi lekarskich dla armii, a władze powstańcze mianowały go rzeczoznawcą „do przyjmowania i układania się z właścicielami co do ceny” narzędzi sprzedawanych wojsku przez lekarzy cywilnych. Wytwórnia Manna mieściła się początkowo przy ul. Podwale 26, a w 1836 r. została przeniesiona do nowej siedziby przy ul. Aleksandria 21 w miejscu, gdzie obecnie znajduje się szpital dziecięcy przy ul. Kopernika. W 1837 r. Gustaw Mann uzyskał pozwolenie na otwarcie Instytutu Ortopedycznego, przy którym urządził wzorową salę gimnastyczną. Instytut zajął zwolnione pomieszczenia po wytwórni przy ul. Podwale, ale wkrótce przeprowadzony został do pomieszczeń przy fabryce na ul. Aleksandria, do dawnego pałacu Słuszków. Istniał tutaj pod nazwą: Zakład Gimnastyki Leczniczej na Przyrządach do momentu przeniesienia firmy w 1863 r. na ul. Nowy Świat 32. Jego młodszy syn, Alfons Mann w 1860 roku założył własną wytwórnię narzędzi metalowych, po czym odkupił od ojca jego fabrykę i przyłączył ją do swojej firmy, której sklep firmowy znajdował się przy ul. Tłomackie 3.

Historia zakładu przy ul. Białostockiej sięga początków XX w., kiedy to tę posesję nabył Władysław Gostyński, przedsiębiorca działający już od kilku lat w lewobrzeżnej Warszawie. Od 1897 r. był właścicielem Fabryki Wyrobów Żelaznych mieszczącej się z początku przy ul. Ciepłej, a później przeniesionej na Mokotowską. Fabryka produkowała głównie wagony, konstrukcje żelazne, kotły, windy itd. Szybko rozwijająca się firma zakupiła tereny na Białostockiej, gdzie wkrótce uruchomiono produkcję. Dyrektorem nowego zakładu został Henryk Gostyński. Na początku lat 20-tych XX w. zakład odkupiła spółka akcyjna Fabryka Narzędzi Chirurgicznych, Weterynaryjnych i Wyrobów Stalowych Ostrych firmy powstałej jeszcze w 1819 r. utworzonej z dawnej fabryki Alfonsa Manna. Fabryka należała do średnich przedsiębiorstw – w 1936 r. zatrudniano 80, a w 1938 r. 144 pracowników. Wybuch wojny przerwał produkcję. We wrześniu 1939 roku budynki znacznie ucierpiały w wyniku niemieckich bombardowań. W 1944 roku wycofujące się oddziały niemieckie z fabryki przy Białostockiej wywiozły większość obrabiarek.Po 1945 r. w budynkach ulokowano warsztaty Spółdzielni Inwalidów „Metalowiec”.

Budynek wzniesiony na planie prostokąta, czterokondygnacyjny, z trójkondygnacyjnymi skrzydłami do strony zachodniej, po wielu modernizacjach, w tym znaczącej przebudowie elewacji, pozbawiony jest zupełnie istotnych wartości architektonicznych.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi