Dom Pracy im. Mańkowskich

MankowscyDom Pracy dla Chłopców im. Wacława Mańkowskiego – tak brzmiała oficjalna nazwa budynku, na końcowym odcinku ul. Wileńskiej, który szczęśliwie zachował się do dnia dzisiejszego. Ten oryginalny budynek w rzadkim dziś dla Warszawy neogotyckim stylu, powstał z przeznaczeniem na dom opieki dla chłopców. Zbudowano go w latach 1899 – 1901. Zaprojektowali go Władysław Adolf Kozłowski i Apoloniusz Nieniewski a ufundowany został przez filantropów: Jadwigę i Wacława Mańkowskich, ziemian z Podola. Wychowankowie w wieku od 7 do 14 lat pochodzili z biednych rodzi, często nawet sieroty, czy dzieci inwalidów wojennych.  Nauczano języka polskiego i religii, wpajano chęć do pracy i przestrzegania zasad moralnych. Na parterze budynku pierwotnie mieściły się dwie sale lekcyjne, pracownia krawiecka i ambulatorium. Na pierwszym piętrze znajdowały się pracownie rzemieślnicze, kuchnię, umywalnię i toaletę. Drugie piętro mieściło dużą salę z chórem, sypialnię wychowanków oraz mieszkanie nauczyciela – pana Antoniego Bączkowskiego. Dzięki społecznej opiece i wielkiemu zaangażowaniu opiekunów uczyli się na szewców, stolarzy czy krawców. Dodatkowo mieli zapewnione skromne utrzymanie i co najważniejsze uczęszczali do 4 klasowej szkoły z lekcjami języka polskiego. Niestety wybuch I wojny światowej dał się odczuć niezwykle mocno. Z jednej strony opiekunów, majstrów, czy instruktorów powołano do wojska, a z drugiej strony wydarzenia wojenne jeszcze bardziej pogrążyły i tak ciężką sytuacje rodzin na Pradze. Od 1917 roku domem zarządzali księża Marianie, na czele których z całą pewnością można wyróżnić księdza Władysława Łysika. Ta niezwykła osoba zapisała się wyjątkowo na kartach społecznej historii Pragi. Najpierw, gdy jako dyrektor Domu Pracy troszczył się o setkę chłopców następnie, gdy w wojennej zawierusze współorganizował Praski Oddział Stołecznego Komitetu Samopomocy a także założył i prowadził kuchnie dla ubogich. Największa z nich istniała właśnie przy ul. Wileńskiej (działała w latach 1939-1950). W ciężkich warunkach okupacji wydawała przeciętnie trzy tysiące posiłków.

Tuż po drugiej wojnie, w czasach chyba jeszcze trudniejszych w 1953 r. ks. Łysik założył kolejną kuchnię dla mało zarabiających przy ul. Zygmuntowskiej (dziś al. „Solidarności”). Zbierał darowizny, prowadził zbiórki odzieży, organizował pomoc dla biednych dzieci, wynajdując im możliwości pobytu na czas ferii i wakacji u zamożniejszych rodzin, czy też na wsi. W 1939 roku księdzu Łysikowi udało się ewakuować dzieci z zagrożonej okolicy. W czasach okupacji dom funkcjonował i odbywały się tutaj tajne nauczania. Dodatkowo udzielano także schronienie ściganym żołnierzom Armii Krajowej. Tuż po „wyzwoleniu” Pragi w budynku mieścił się szpital wojskowy a następnie szkoła. Placówka przetrwała do 1950 r., kiedy to została zlikwidowana przez władze. Dziś budynek nadal służy Zgromadzeniu Księży Marianów. Obok znajduje się zabytkowa kaplica wybudowana w latach 1934-1935 pełniąca dziś funkcję biurową.

Mankowscy1

Towarzystwo Przyjaciół Pragi