Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie

bazylika_1936Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie wybudowana została w latach 1907-1923 według projektu Łukasza Wolskiego. Fundatorem kościoła był Michał Piotr Radziwiłł, od którego imienia tę część Pragi nazwano Michałowem. Inicjatorką budowy i osobą wspierającą rozwój świątyni była jednak jego żona Maria z Kieżgajłłów – Zawiszów Radziwiłłowa. Gmach bazyliki wykazuje pewne podobieństwo do rzymskiej Bazyliki św. Pawła za Murami i ogólnie bazylik wczesnochrześcijańskich, jednak architekt nadał mu formy historyzującego modernizmu i klasycystyczną fasadę. Liczy ona dwie kondygnacje i poprzedzona jest złożonym z dziesięciu kolumn portykiem ustawionym na wysokim stylobacie, kryjącym ogromny dolny kościół mogący pomieścić dziesięć tysięcy osób. Do bocznej elewacji kościoła przylega licząca pięć kondygnacji wieża, projektowana już przed wojną, lecz wybudowana dopiero w latach 1998-1999. Wewnątrz kościoła nawę główną oddzielają od naw bocznych dwa rzędy ogromnych, granitowych kolumn korynckich. Wartość artystyczną mają także wykonane po wojnie ołtarze oraz liczne dekoracje malarskie. Oprócz podobieństwa do rzymskiej Bazyliki, elementem łączącym są monumentalne kolumny granitowe, które zostały pierwotnie wykonane dla bazyliki św. Pawła za Murami w Rzymie. Okazały się jednak za krótkie i zostały sprzedane w 1915 roku Marii z Zawiszów Radziwiłłowej, która oddała je na potrzeby wznoszonej Bazyliki. Warto zaznaczyć, że był to olbrzymi sukces Księżnej MArii, która używając swoich znajomości na dworach europejskich potrafiła spokojnie przeprowadzić transport kolumn przez dwie linie frontu I wojny światowej.

Represyjna polityka wyznaniowa cara Aleksandra II w Królestwie Polskim zakazywała budowy nowych kościołów i kaplic. Do wyjątków należy zaliczyć zarządzenie z 14 grudnia 1885 roku pozwalające na utworzenie w Warszawie osiem nowych parafii. W ten sposób powstała parafia Najświętszej Maryi Panny Loretańskiej na Pradze obejmująca wiele sąsiednich i dalej położonych miejscowości takich jak: Bródno, Czaplowiznę, Elsnerów, Gocław, Gocławek, Grochów, Kawęczyn, Lewidów, Nowe Bródno, Pelcowiznę, Targówek Kolonię, Utratę, Wygodę, Zaciszę oraz Ząbki. Wraz z rozwojem gospodarczym z poczatku XX w. i napływem ludności do Warszawy w poszukiwaniu pracy, liczba parafian szybko rosła. Na jednego kapłana przypadało wówczas 18 tysięcy wiernych. Dla zapewnienia wiernym opieki duszpasterskiej w parafii Najświętszej Maryi Panny Loretańskiej powstały trzy tymczasowe kaplice. Jedną z nich była wybudowana w 1911 roku u zbiegu ulic Kawęczyńskiej i Otwockiej drewniana kaplica pod wezwaniem Serca Jezusowego. Mogła ona pomieścić około 1000 osób. Po konsekracji nowej świątyni w 1923 roku kaplica została rozebrana. Jeszcze przed zbudowaniem tejże kaplicy, 30 czerwca 1904 księżna Maria otrzymała błogosławieństwo papieża Piusa X na budowę świątyni pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa, która miała powstać na wzór bazyliki św. Pawła za Murami w Rzymie. Co warto zaznaczyć, ten odręcznie pisany przez Ojca Św. dokument jest do dzisiaj pieczołowicie przechowywany w archiwum parafii.

Samą budowę rozpoczęto w 1907 roku. W czasie prowadzenie budowy kardynał Aleksander Kakowski w dniu 25 października 1919 roku erygował parafię Najświętszego Serca Jezusa. Dekret erekcyjny parafii nabrał mocy obowiązującej od 1 listopada 1919 roku, a jego wykonawcą został ówczesny dziekan Pragi, zasłuzony społecznik ks. Ignacy Kłopotowski.

Pierwszy etap prac związanych z budową przerwał w 1914 roku wybuch I wojny światowej. Zostały one wznowione dopiero w roku 1919 pod kierunkiem Hugona Kudery i trwały przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. W roku 1923 mogła księżna mogło już oglądać swoje dzieło, wprawdzie dopiero w stanie surowym, ale już w całości. Brakło jeszcze wieży i dwóch przybudówek, schody były jeszcze prowizoryczne drewniane, nie było przewidzianej nadbudówki nad zakrystią, ale i tak widok był imponujący. Kościół był gotów do konsekracji, którą ks. Kardynał Aleksander Kakowski wyznaczył na dzień 16 września 1923 roku.

Wielkim życzeniem księżnej Marii Radziwiłłowej było, aby nowo wybudowana na Pradze świątynia była również centrum wychowawczym dla dzieci i młodzieży. Wcześniej odwiedziła dzieło wychowawcze Księdza Bosko w Turynie na Valdocco i zabiegała, by również tu na Pradze pracę podjęli duchowi synowie tego świętego – Salezjanie. Okazało się to możliwe dopiero w 1931 r. już po śmierci fundatorki, która zapisała w testamencie cały swój majątek łącznie z bazyliką kardynałowi Augustowi Hlondowi, Prymasowi Polski. Prymas zrezygnował z darowizny księżnej na korzyść kardynała Kakowskiego ten z kolei szanując ostatnią wolę księżnej postanowił przekazać parafię oraz bazylikę wraz z całym majątkiem Salezjanom na wieczne czasy. Aktu tego dokonał specjalnym dekretem nr. 6057 z dnia 18 listopada 1931 roku. Salezjanie przy Bazylice otworzyli Oratorium, które istnieje i działa do dziś, obejmując według życzenia księżnej opieką wychowawczą dzieci i młodzież.

W latach 1980-86 na tyłach Bazyliki zbudowano Dom Parafialny i Inspektorialny Towarzystwa Salezjańskiego.

W 1986 roku z lewej strony Bazyliki ustawiono pomnik św. Jana Bosko, zaś  latach 2009-10 przed wejściem do bazyliki ustawiono rzeźby sw. Pawła i Piotra.

Bazylika była największym kościołem przedwojennej Warszawy. Świątynia liczy 65 metrów długości przy szerokości 30 i wysokości 22 metrów. Nie dziwią więc słowa Papieża Pius XI, który powiedział kiedyś o tej świątyni La piú bella chiesa in Polonia tj.  „Najpiękniejszy kościół w Polsce„.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi