Bazylika katedralna św. Michała Archanioła i św. Floriana Męczennika

FlorianBazylika katedralna św. Michała Archanioła i św. Floriana Męczennika – kościół wzniesiony w latach 1887-1904 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego, kawalera papieskiego Orderu Św. Grzegorza Wielkiego, doktora honoris causa Politechniki Lwowskiej. Spośród siedemdziesięciu kościołów, które zaprojektował m.in. Najświętszego Zbawiciela i św. Karola Boromeusza, kościół św. Floriana uważał za swoje największe osiągnięcie artystyczne. Kunszt architekta został doceniony, gdyż budowla ta stała się w historii architektury sakralnej w Polsce stawiana za wzór budowli neogotyckiej. Dodatkowo co podkreśliło znaczenie kościoła, został ustawiony na placu przy głównej osi komunikacyjnej Pragi. Stanowił więc przeciwagę do wzniesionej tuż obok Cerkwi Prawosławnej pw. św. Marii Magdaleny oraz innych budynków administracji carskiej.

Konsekracja kościoła miała miejsce w 1901 roku. Pięknym gestem było przekazywanie funduszy z całego kraju, w tym również od praskiej społeczności. Zbudowany w pierwszych latach XX w. kościół zadziwiał starannie wykonaną architekturą zewnętrzną i wewnętrzną. Jego siedemdziesięciopięcio metrowe wieże, jak i sama bryła kościoła stała się wyraźnym punktem odniesienia, niepodzielnie panującym w tej częsci miasta. Kościół po dziś dzień, jest chyba najbardziej charakterystycznym i rozpoznawalnym elementem Pragi mimo, że otoczyła go zabudowa nieporównywalnie wysoka do tej z początku XX w.

Kościół wybudowany został, jako bazylikowy, trzynawowy z transeptem, nad którym wznosiła się sygnatura. Wymurowany był z cegły kształtowej z elementami dekoracyjnymi piaskowymi. Również wnętrze kościoła utrzymane było w fakturze ceglanej. Uwage przyciągały obsadzone witraże w oknach z ceglanymi maswerkami oraz wyróżniaące się neogotyckie ołtarze. Sklepienia kościoła otrzymały polichromię mauretańską będącą dziełem braci Strzałeckich – malarzy ze szkoły Wojciecha Gersona. Przez wiele lat wnętrze świątyni było uzupełniane i upiększane. Po śmierci Józefa Dziekońskiego nad architekturą wnętrza kościoła czuwał jego uczeń prof. Zdzisław Mączyński. Bardzo bogato były wykorzystywane do ozdobienia kościoła ornamenty kamieniarskie, które licznie pokrywały wieże, dachy i przód budynku. Jako wylotów rynien użyto stosowanych w stylu gotyckim łbów fantastycznych zwierząt: gryfów, sów, kogutów wykonanych z kamienia.

Ofiarność ludności praskiej wspaniale zapisała się na kartach historii podczas prac wykończeniowych. Wśród wielu hojnych darczyńców był mieszkaniec Pragi, Piotr Kruszewski. Zmarł 1896 roku a w swoim testamencie zapisał na rzecz kościoła posesję nr 176 przy ulicy Targowej. Był to rejon obecnego budynku Targowa 49/51. Darczyńca zastrzegł, że fundusze ze sprzedaży mają być przeznaczone na wybudowanie wieży z zegarem. 17 października 1898 r. posesja została wylicytowana za ponad 35 tysięcy rublii i ostatecznie nieruchomość składającą się z jednopiętrowego domu murowanego oraz trzech oficyn – dwóch piętrowych i jednej parterowej, przeszła w ręce przedsiębiorcy pana Traumana. Dwaj inni mieszkańcy Pragi Michał Podhorskii i Henryk Pianczyński sfinansowali w 1894 r. wykonanie przez Tadeusza Skoniecznego dwóch rzeźb z kamienia pińczowskiego mających ozdobić zewnętrzne ściany kościoła. Były to figury św. Floriana i św. Michała Archanioła. Równie wspaniała jest historia dwóch dzwonów. Pierwszy o wadze blisko tony, noszący imię św. Jan został ufundowany przez Jana Kozłowskiego z Targówka i był przygotowany w pracowni Englisza w Warszawie na ulicy Gęsiej. Przy jego odlewaniu w obecności ks. Dudrewicza wrzucono do pieca blisko 40 kilogramów srebrnych przedmiotów i starych monet, złożonych na ten cel przez prywatnych ofiarodawców. Drugi zaś otrzymał on imię „św. Florian” i został ufundowany ze składek urzędników rzeźni miejskiej na Pradze. W odróżnieniu do poprzedniego dzwonu, ten został wykonany w fabryce Zwolińskiego i został umieszczony w tylnej wieży.

Na skutek wysadzenia mostu Kierbedzia w 1915 roku przez wycofujące się z Warszawy wojska rosyjskie a nastepnie po eksplozji amunicji w Cytadeli w 1923 roku, wieże kościoła zaczeły się rysować i pekać co groziło zawaleniem. Postanowiono więc je obniżyć do 2/3 wysokości. Jak na tamte czasy było to duże i bardzo skomplikowane przedsięwzięcie, o którym bardzo obszernie pisała ówczesna prasa, często używając wobec kościoła określenia „warszawska Notre Dame”.

W okresie międzywojennym proboszczem był tu człowiek niezwykle zasłuzony dla Pragi, sługa Boży ks. Ignacy Kłopotowski, założyciel Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Loretańskiej, redaktor i wydawca, opiekun ubogich. W 1926 roku podjął budowę nowej plebanii przy kościele św. Floriana a 3 lata później domu parafialnego.

W 1939 r. kościół poniósł stosunkowo małe straty, które dość szybko naprawiono. Jednakże w 1944 r. wycofujący się Niemcy wysadzili świątynię w powietrze. Niezwykła światynia nie chciała się jednak tak łatwo poddać. Pierwszemu wybuchowi nie poddały się solidnie wybudowane mury i dopiero po drugim zaminowaniu runęły: wieża, sklepienia i mury zewnętrzne, kolumny i części krypt. Ocalała tylko część ścian bocznych z figurami patronów kościoła – św. Michała Archanioła i św. Floriana. Po zakończeniu wojny ludność Pragi z inicjatywy dwóch kapłanów ks.prał. Feliksa de Ville i ks. prał. Stanisłąwa Wierzejewskiego spontanicznie przystąpiła do odbudowy świątyni według projektu prof. Stanisława Marzyńskiego, który zmodyfikował trochę projekt J. Dziekońskiego. Wprowadził w prezbiterium wewnętrzne umocnienia żelbetowe, podniósł dachy nad prezbiterium, ubogacił sygnaturę koroną NMP. Do 1951 r. wykonano nawę główną, zakrystię i kaplicę pogrzebową.W 1964 roku ropoczeła się budowa frontonu kościoła a od 1968 do 1970  roku odbudowano wieże wraz z hełmami o konstrukcji stalowej, kryte blachą miedzianą. Wielkie zmiany nadeszły w 1992 roku, kiedy to Ojciec Święty Jan Paweł II zreorganizował strukturę diecezjalną Kościoła w Polsce, ustanawiając m.in. diecezję warszawsko-praską. Katedrą jej pierwszego biskupa Kazimierza Romaniuka został własnie kościół św. Floriana. Do nowych funkcji świątynia musiała zostać przeorganizowana. Ustawiono tron biskupi i stalle dla członków Kapituły Katedralnej oraz odnowiono prezbiterium. 5 maja 1997 r. została podniesiona do godności bazyliki mniejszej a rok później, w 1998 roku kard. Angelo Sodano, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej poświęcił znajdujące się na frontonie katedry herby Pragi i bp. Kazimierza Romaniuka.

Bazylika katedralna św. Michała Archanioła i św. Floriana Męczennika bezsprzecznie wpłyneła na wygląd urbanistyczny okolicy. Nietrudno zauważyć, że gmach szpitala Przemienienia Pańskiwgo, swoją architekturą ostrołukową nawiązuję do Bazyliki. Charakterystyczne miedziane wieże, jak i sam kościół, stał się wraz z pobliskimi „miśkami” i Cerkwią najbardziej rozpoznawalnym miesjcem zbiórki na Pradze.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi