Towarzystwo Akcyjne Fabryki Produktów Chemicznych „Praga”

Schicht1Towarzystwo Akcyjne Fabryki Produktów Chemicznych „Praga” – fabryka założona została w 1896 roku przy ul. Szwedzkiej na posesji nr 22 i 24. Zatrudniająca 200 robotników z kapitałem zakładowym 600 000 rubli, firma produkowała głównie kwas siarczany, wosk dla szewców, wosk pszczeli do podłóg, wazelinę i pasty do butów. Dzięki wprowadzeniu innowacyjnych rozwiązań produkcji kwasu siarkowego, zakład prężnie się rozwijał i jeszcze przed rokiem 1915 zajmował cały ciąg po parzystej stronie ulicy od numeru 22 do 34. Pierwsze poważne zmiany zaszły w okresie międzywojennym. W 1919 roku zakład przejęła Spółka Akcyjna „Woitz”  zmieniając jednocześnie profil produkcji na mydła do prania i toaletowe, proszki do prania, lakiery i terpentynę. W roku 1921 funkcjonowała jako Przemysłowe Towarzystwo Przetworów Tłuszczowych „Saturnia”. Było to początkiem przejęcia zakładu przez niemiecki koncern „Schicht” w roku 1926 i używania już dwa lata później nazwy „Przemysł Tłuszczowy Schicht”, który produkował prawie 100% polskiej gliceryny i zapewniał 75% zapotrzebowania na mydło. Nadal prężnie rozwijający się zakład przejął w 1929 roku zabudowania dawnej fabryki Braci Brunnerów na rogu ul. Strzeleckiej i Szwedzkiej. Dalsze zmiany nastąpiły w roku 1930, kiedy to do spółki przystąpiła angielska firma „Unilever” Ltd, czego konsekwencją była dalsza zmiana nazwy na „Przemysł Tłuszczowy „Schicht – Lever” SA. Po wybuchu II wojny światowej, oddana pod zarząd niemiecki fabryka, produkcje skupiła głównie na potrzeby wojska. Po wojnie odbudowano częściowo zniszczone w 1944 r. zakłady i w 1950 r. uruchomiono znowu produkcję kosmetyków oraz środków czystości. Funkcjonująca pod nazwą „Uroda” firma, w 1970 r. wciągnięta została do firmy „Pollena”. W 1991 r. rozpoczęto prywatyzację przedsiębiorstwa.

Po dawnych zabudowaniach pierwszej fabryki „Praga” pozostało kilka budynków zlokalizowanych w północno-zachodniej części posesji:

Glicerynownia – obiekt dwukondygnacyjny, murowany z cegły, nietynkowany. Elewacja 9-osiowa rozczłonkowana półkoliście zamkniętymi blendami, w których umieszczone okna dolne zamknięte prosto, zaś górne zamknięte półkoliście;

Warzelnia – budynek z 1899 roku, dwukondygnacyjny, murowany z cegły i nieotynkowany. 18-osiowa elewacja od strony ulicy z prostymi podziałami lizenami, które nadają jej klasycyzującego charakteru;

Kotłownia – zbudowana w 1925 r. dostarczała parę oraz ciepło do wszystkich obiektów fabrycznych, w tym również budynków mieszkalnych. Budynek jednokondygnacyjny, nakryty dwuspadowym dachem. Murowany z cegły, nieotynkowany, z charakterystycznym ceglanym detalem. Architektoniczną uwagę przyciąga trójosiowa elewacja południowo-wschodnia, podzielona lizenami, ze środkowym pseudo ryzalitem zwieńczonym trójkątnym szczytem i bocznymi murkami attykowymi.

 Na terenie znajduje się także historyczny komin, który do dzisiaj jest najwyższą budowlą na Nowej Pradze. Fabryka miała własne połączenie z siecią kolejową, której relikty pozostały na krańcach ulicy Strzeleckiej i Stalowej. Administracja zakładu mieściła się po drugiej stronie Wisły w istniejącym do dzisiaj budynku Centrum Stomatologicznego przy ul. Nowy Zjazd 1.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi