Szmulowizna

Według systemu lokalnego oznakowania – Miejskiego Systemu Informacji (MSI) granice Szmulowizny wyznacza: linia kolejowa wzdłuż Al. Solidarności – Markowska – linia kolejowa ze stacja, Warszawa-Wschodnia (wzdłuż granicy dzielnic Praga-Północ/Praga-Południe) do granicy gminy- linia kolejowa wzdłuż ul. Zabranieckiej i Naczelnikowskiej (granica gminy).

Szmulowizna, Szmulowszczyzna, Szmulki (miejscowość z końca XVIII w. na części gruntów Targówka) – nazwa pochodzi od imienia właściciela tych terenów Szmula Zbytkowera (1756-1801), żydowskiego kupca, bankiera, protegowanego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, protoplasty rodu Bergsonów (w tym filozofa Henryka Bergsona). Początkowo folwark Zbytkowera nosił nazwę Bojnówek, z czasem wraz z okolicznymi terenami (wsią i karczmą) przyjęła się nazwa od imienia właściciela na co potwierdzeniem mogą być stare mapy, na których widnieje nazwa ??????????? czyli Szmulowizna. W XIX w Szmulowizna została otoczona z 3 stron torami kolejowymi – w 1862 od północy otwarto kolej petersburską, w 1867 roku od południa kolej terespolską a w 1875-1877 roku kolej obwodową, tzw. Nadwiślańską. Osią rozplanowania Szmulowizny stały się ulice Ząbkowska, Radzymińska i Kawęczyńska. Dzięki kolei na obszarze Szmulowizny szybko rozwinął się przemysł. W latach 1895 – 1897 powstaje najbardziej rozpoznawalny kompleks budynków na Szmulowiznie – Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”. Fabryka stanowi niecodzienny przykład europejskiej architektury przemysłowej z przełomu XIX i XX wieku i jest z cała pewnością jednym z najciekawszych zabytków przemysłowej części prawej strony miasta. Jeszcze przed włączeniem do Warszawy powstaje w tej okolicy kompleks młyński Michla, zbudowany w 1899 r., który zaopatrywał w parę powstały w 1910 r. spichlerz stojący w bezpośrednim sąsiedztwie. Następnie Warszawska Fabryka Drutu, Sztyftów i Gwoździ („Drucianka), która już od momentu powstania stała się głównym producentem gwoździ, łańcuchów, siatki metalowej i drutu kolczastego na terenie ówczesnego Królestwa Polskiego. W roku 1902 powstaje Wytwórnia Maszyn Precyzyjnych Avia a prawdopodobnie rok później Fabryka Parowa Listew W. Domańskiego i S. Zabłockiego. W okresie międzywojennym nastąpiła rozbudowa dróg, kanalizacji, wodociągów, linii tramwajowych – powstała Zajezdnia Praga na Kawęczyńskiej otwarta 1 lutego 1922. W latach 1907-1923 zbudowano tu Bazylikę Najświętszego Serca Jezusowego. Warty uwagi jest również dworek przy ul. Radzymińskiej, uchodzący powszechnie za dawny pałacyk myśliwski Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz zbudowana ok 1903 roku willa Aleksandra Świętochowskiego autora i publicysty.

Wschodnią część Szmulowizny nazwano w XX w. Michałowem na cześć księcia Michała Piotra Radziwiłła, działacza filantropijnego, mecenasa kultury i współfundatora (wraz z małżonką Marią) szkółek i schronisk dla ubogiej młodzieży oraz wyżej wymienionej bazyliki Najświętszego Serca Jezusowego. W latach 1969 – 1975 zaczęto budować bloki, które miały nieco „zmodernizować” okolicę. Pierwsze bloki to osiedle Szmulowizna I (lub A) powstały u zbiegu ulic Ząbkowskiej, Markowskiej, Kijowskiej, Korsaka i Alei Tysiąclecia. W latach 1973 – 1978 zbudowano kolejne 4 budynki  przy ul. Wiosennej i Tarchomińskiej (Szmulowizna B). Trzecia część to bloki przy ul. Białostockiej 7,9,11 (1982 – 1986). Wartym uwagi jest jeden z nielicznych ocalałych „drewniaków” (ul. Kawęczyńska 26) oraz dla smakoszy architektury PRL niezwykle kontrastujący z nim najdłuższy budynek w Warszawie (Kijowska 11). Nie sposób pominąć również „Fabryki Trzciny”, która powstała w zabudowaniach dawnej fabryki Polskiego Przemysłu Gumowego i zapoczątkowała trend adaptacji opuszczonych i zdewastowanych zabudowań fabrycznych przekształcając je w tętniące życiem centrum kulturalne.

Towarzystwo Przyjaciół Pragi