Praga Południe

Historia oddzielnej dzielnicy administracyjnej „Praga Południe” jest nierozerwalnie związana z historią Pragi. Już od XI – XIV w na terenach tych zaczęły powstawać pierwsze osady i wsie: Kamion (dzisiejszy Kamionek), Grochów, Gocław czy Kawęczyn. Dzisiaj to zlepek osad o sztucznej nazwie „Praga Południe” ale wtedy były to miejscowości, które znacząco różniły się wielkością zabudowy, liczbą ludności czy funkcjami jakie spełniały przed inkorporowaniem do Stolicy. Wspólną historię narzuciły całej prawej stronie miasta takie dziejowe wydarzenia, jak elekcje królów na polach Kamiona i Grochowa w 1573 r Henryka Walezego i w 1733 r Augusta III Sasa, walki z wojskami szwedzkimi w lipcu 1656 r, Rzeź Pragi 4 listopada 1794 r czy bitwa pod Olszynką Grochowską 25 lutego 1831 r. Do najstarszych osad należą Kamion i Gocław. Najbardziej dynamicznie rozwijał się Kamion, na gruntach których kanonik Stanisław Skarszewski założył osadę Skaryszew, który w 1641 r otrzymał prawa miejskie i stał się ważnym ośrodkiem handlu zbożem. w 1780 r Skaryszew oraz wsie Grochów, Gocław i Kawęczyn należały do Stanisława Augusta, a później jego bratanka Stanisława Poniatowskiego, który w 1781 r założył jurydykę Kamionek a Grochów podzielił na osiem części. Saska Kępa, położona jak na ówczesne czasy w znacznej odległości od wyżej wymienionych terenów,  silniej związana była z Solcem. Dalsze dzieje odbiły się bardzo niekorzystnie zarówno dla Pragi Południe, jak i Pragi właściwej. W okresie Insurekcji Kościuszkowskiej obszar Pragi Południe został bardzo zniszczony. Następnie we znaki dała się mieszkańcom budowa fortyfikacji napoleońskich w latach 1807 – 1811. Kolejne zniszczenia spowodowane były z bitwami Powstania Listopadowego i spowodowały znaczące zahamowanie rozwoju gospodarki. W roku 1889 Kamionek zostaje włączony w granice administracyjne Warszawy, rozpoczynając rozwój gospodarczy pobliskich terenów. W latach  1904 – 1914 zbudowany zostaje most Poniatowskiego. Wówczas zwanym oficjalnie mostem Mikołajewskim, a przez Warszawiaków – mostem Trzecim. Następnie usypany w latach 1906 – 1912 Wał Miedzeszyński, który zabezpieczał Saską Kępę przed wylewami oraz zagospodarowanie podmokłych łąk i pastwisk, na terenach których utworzono Park Skaryszewski. Jednak największy rozwój miał miejsce w dwudziestoleciu międzywojennym. Przejawiało się to w powstaniu wielkomiejskiej zabudowy murowanej na terenie Kamionka i Grochowa. Pierwsze większe osiedla mieszkaniowe wzniesiono w latach 1922-1932. Budowano wiele fabryk i zakładów pracy takich, jak: Zakłady Amunicyjne Pocisk, Zakłady Elektrotechniczne, Fabryka Aparatów Elektrycznych Kazimierza Szpotańskiego, Warszawska Fabryka Sprzętu Spawalniczego Perun, Państwowe Zakłady Tele i Radiotechniczne, Państwowe Zakłady Optyczne czy Fabryka Czekolady E.Wedel. Powstanie zakładów przemysłowych i rozbudowa budownictwa mieszkaniowego, zmusiła ówczesne władze do podjęcia dalszych planów przestrzennego uporządkowania dzielnicy. W okresie prezydentury Stefana Starzyńskiego dokonano osuszenia podmokłych terenów na obszarze Grochowa i Saskiej Kępy, regulacja, uporządkowanie i poszerzenie systemu komunikacji, rozbudowa sieci kanalizacyjnej, wodnej i elektrycznej oraz rozbudowa kilku podmiejskich osiedli (Anin, Międzylesie, Wawer, Falenica) na linii otwockiej z przeznaczeniem ich na ośrodki wypoczynku letniego. Dalszy bogaty program zabudowy został drastycznie przerwany przez wybuch II Wojny Światowej. Praga Południe podobnie jak cała prawa strona miasta została w mniejszym stopniu zniszczona niż lewobrzeżne dzielnice Warszawy. Powojenny rozwój – obok rozbudowy i lokalizacji kilku nowych zakładów przemysłowych takich jak np. drukarnia przy ul. Mińskiej czy ZWUT przy ul. Żupniczej – to głównie budowa osiedli mieszkaniowych, realizowana dość intensywnie, zwłaszcza od lat 60-tych i 70-tych, przez spółdzielnie budownictwa mieszkaniowego, w tym głównie RSM „Osiedle Młodych” i SBM „Gocław – Lotnisko. Powstały wówczas duże osiedla mieszkaniowe, takie jak np: Międzynarodowa, Kinowa, Igańska, Majdańska czy Ostrobramska, a w latach 80-tych – największy zespół mieszkaniowy Gocław – Lotnisko. Przeobrażenia historyczne dzielnicy zmieniały systematycznie wygląd tych terenów. Charakterystyczna niska zabudowa Grochowa, Witolina czy Kamionka z czasem ustępowała nowoczesnej odsłonie dzielnicy. Mimo wszystko zostało jeszcze trochę pamiątek, naznaczonych patyną dawności i walk stoczonych w rejonach dzisiejszej Pragi Południe. Do najważniejszych zabytków należą z cała pewnością: Rogatki Grochowskie, Kościół na Kamionku wraz z okolicznym cmentarzem, Pomnik Budowy Szosy Brzeskiej, Dworek Grochowski, Instytut Weterynarii, Zabudowania Fabryki „Pocisk”, Kościół na Placu Szembeka, piekarnia Teodora Rajcherta czy rezerwat Olszynki Grochowskiej. Niestety podobnie jak w przypadku Pragi zbyt mało jest nacisków o ochronę przed zniszczeniem tych wszystkich cennych obiektów. Ale taki już nasz obu praski los…

Towarzystwo Przyjaciół Pragi